Ontstaan ‘tafelverhalen’

Het was 2015 en ik kreeg een jongen van 11 jaar met zijn moeder in mijn praktijk voor een intakegesprek. Op school hadden ze aangegeven dat het feit dat hij de tafeltabellen niet gememoriseerd had, ervoor zorgde dat de moeilijkere bewerkingen zoals deelsommen, breuken en procenten nu niet lukten. De hulpvraag van moeder was duidelijk. ‘Kun jij met hem de tafels oefenen?’ Nadat ik vroeg aan deze jongen wat hij van rekenen vond en of hij het zag zitten om de tafels alsnog te leren, werd me al snel duidelijk dat deze jongen er totaal geen heil in zag om nog meer begeleiding te krijgen. ‘Ik heb al zoveel geoefend en het heeft toch allemaal niets geholpen’.

Toen ik vroeg hoe hij had geoefend, kon hij aangeven dat hij op school een tafelboekje had met ‘wel duizend’ tafelsommen en dat ze thuis ‘wel honderd’ keer de tafels opgedreund hadden. Ik vertelde hem dat er ook andere manieren waren om deze ‘stomme sommen’ te leren en ik vroeg of hij een andere manier wilde uitproberen. Zijn antwoord was duidelijk: ‘Nee, want het heeft toch geen nut!’

Omdat hij hier duidelijk van overtuigd was, heb ik hem de vraag gesteld of hij wilde bewijzen dat ook deze andere manieren niet zouden helpen, zodat ik deze manieren in de prullenbak kon gooien en er dan ook andere kinderen niet mee lastig zou vallen. Dit wilde hij wel, want hij wist zeker dat hij gelijk zou krijgen en als hij hiermee andere kinderen kon helpen, deed hij dit graag. We kozen de tafel van 7, want dat was de moeilijkste tafel volgens hem en we zouden er maar 3 weekjes mee oefenen. Succes verzekerd.

Stripverhalen

De jongen tekende graag en dat bracht me op het idee om een stripverhaal te maken. We verzonnen samen een verhaal met de uitkomsten van de tafel en hij maakte er een mooie strip van. Zijn tekening hebben we gelamineerd en deze werd de hele week gebruikt als placemat bij het eten. Doordat hij de antwoorden kon koppelen aan het plaatje en het verhaal de juiste volgorde van de plaatjes gaf, had hij in een mum van tijd de plaatjes gekoppeld aan de antwoorden. Vervolgens heb ik zijn stripverhaal gekopieerd en hebben we de plaatjes uitgeknipt en de tafelsom eronder gezet. Op een ander blad maakte we dezelfde kaartjes met hierop de antwoorden die we ook uitknipten en op deze manier memory konden spelen. De strip en de plaatjes leende zich voor allerlei leuke spelvormen.

Geen stress!

Ondertussen lag er geen enkele druk op het kind want hij hoefde alleen maar aan te tonen dat het niet ging lukken. Er was geen stress en de spelvormen waren heel afwisselend. Tijdens het spelen thuis was er geen strijd en was het gezellig om samen te oefenen. Na drie weken was het zover. Ik vroeg in een vlot tempo de tafelsommen door elkaar en hij wist heel trots alle antwoorden te noemen zonder problemen.

Meer tafels

Maar dat was maar één tafel, want 10 plaatjes onthouden lukte nog wel, maar als de sommen door elkaar komen, zou het vast niet meer lukken. We zijn aan de slag gegaan om te bewijzen dat het bij sommen door elkaar niet meer ging lukken. We hebben samen enorm ons best gedaan, maar het is ons ‘helaas’ niet gelukt.

Het idee voor  de serie ‘tafelverhalen’ was geboren. In elk verhaal heb ik geprobeerd zoveel mogelijk plaatjes te gebruiken om de structuur van de som in het plaatje te zien. ‘Vijf groepjes van drie sterren’ is daar zo’n voorbeeld van. Onderzoek heeft namelijk uitgewezen dat inzicht in de tafels het leren bevordert[1] Bij de hogere uitkomsten lukte dit niet altijd, maar aangezien het verhaal wel de uitkomst van de tafel aangeeft en dit op het plaatje terugkomt, merkte ik dat de kinderen het toch goed konden onthouden.

Nadat ik enkele verhalen geschreven had, heb ik mijn neef Sammy Ariëns gevraagd of hij er in zijn vrije tijd tekeningen bij wilde maken. Hij stemde toe en de ene prachtige tekening na de andere prachtige tekening werd me gemaild. Toen het eerste verhaal, de tafel van 3, voorzien was van 10 ingekleurde tekeningen, werd ik helemaal blij van het boekje. Na een proefdruk hebben we besloten om de boekjes uit te brengen zodat heel veel kinderen met deze verhalen en de bijbehorende plaatjes op een afwisselende manier de tafel- en natuurlijk ook de deelsommen kunnen memoriseren.

Nu is het leren van de tafels voor mij geen doel op zich. Ook met een tafelkaart, een rekenmachine en je talenten kom je er wel. Maar ik heb mogen ervaren wat het doet met het zelfvertrouwen van een kind als het na veel oefenen (op een manier die bij hem of haar past), wel lukt. En welk voordeel het kind erbij heeft in de verdere rekenontwikkeling waar  delen, breuken, procenten en bijvoorbeeld verhoudingen bewerkingen zijn die makkelijker uitgevoerd kunnen worden. Hierbij is de kennis van de tafels steeds opnieuw nodig. Als je de tafels gememoriseerd hebt, kun je, je aandacht richten op het automatiseren van deze bewerkingen.

Jongen die met zijn elleboog tegen zijn knie zit en zijn handen tegen zijn gezicht.
jongen met blonde jaren.

[1] In het protocol voor ERWD (Ernstige Reken-Wiskundeproblemen en Dyscalculie) wordt in de hoofdleerlijn duidelijk aangegeven dat het leren begint met begripsvorming).